موزه برج آزادی، آینه تمام ادوار

برج آزادی و مجموعه موزه آن، بنای یادبود تهران است که از برای طراحی و ساخت آن، از تلفیق تمام هنرهای ایران‌ استفاده شده است.

موزه برج آزادی، آینه تمام ادوار

در نیمه دوم دهه چهل شمسی، طراحی بنای یادبودی به‌عنوان دروازه غربی ورود به تهران، که در مجاورت فرودگاه مهرآباد و بسیاری از مسیرهایی بود که به غرب کشور منتهی می‌شد، مورد مسابقه قرار گرفت. این دروازه در معرض دید بسیاری از مردم، گردشگران و مهمانان سیاسی عالی‌رتبه بود که به شهر تهران سفر می‌کردند. طراحی این بنا نه تنها باید تاثیر بصری خاصی را در ذهن بیننده به جا می‌گذاشت، بلکه باید تداعی‌کننده پیششینه تاریخی، فرهنگی، هنری ایران و نمادی برای تهران نیز محسوب می‌شد.

در سال ۱۳۴۵، طرح یک نماد برای معرفی معماری ایرانی بین معماران به مسابقه گذاشته شد که در آن بین، حسین امانت، فارغ‌التحصیل دانشگاه تهران، توانست برنده این مسابقه باشد. این معمار ایرانی در ۲۴ سالگی، میدانی طراحی کرد که نماد ایران مدرن و نشان دروازه تمدن بزرگ در قرن بیستم بود. عملیات ساخت برج آزادی از ۱۱ آبان ۱۳۴۸ تا ۱۳۴۹، به مدت ۳۰ ماه، به طول انجامید و در تاریخ ۲۴ دی ۱۳۵۰ با نام برج شهیاد بهره‌برداری شد. بخش‌های جنبی برج نیز تا سال ۱۳۵۳ مورد بهره‌برداری قرار گرفت و در همان سال در فهرست آثار ملی ثبت شد.

در روز افتتاح این برج، برای اولین بار از منشور کوروش کبیر، نخستین نوشتار حقوق بشر در جهان با قدمت ۲۵۵۰ سال، پرده‌برداری شد. این منشور در حال حاضر در موزه بریتانیا قرار دارد.

این بنای فرهنگی در سال ۱۳۸۲ طی تشکیل بنیاد رودکی از وزارت مطبوع جدا شده و به این بنیاد واگذار گردید.

محدوده‌ای برج آزادی تهران در نزدیکی یکی از مبادی ورودی و خروجی تهران قرار گرفته است که همه روزه مسافرت‌های درون‌شهری و برون‌شهری بسیاری از طریق آن صورت می‌گیرد. ضلع شمال‌غربی این برج، مکان ترمینال‌های مسافربری، ایستگاه‌های تاکسی، مینی‌بوس، اتوبوس و پایانه‌های مرتبط با آن، ضلع شمال شرقی دارای ساختمان‌هایی با کاربری‌های اداری و تجاری و کیوسک‌های روزنامه فروشی، بلیط‌فروشی و نظیر آن، ضلع جنوب شرقی دارای پارک المهدی و ضلع جنوب غربی مکان سازمان ملی نقشه‌برداری و محدوده فرودگاه مهرآباد است. این مکان همچنین به دو بزرگراه اصلی راه دارد.

سطح میدان آزادی در ضلع شرقی توسط گذرگاهی زیرزمینی به معابر اطراف راه می‌یابد.

یکی از ویژگی‌های بارز در این بنا طراحی محوطه آن است. شش ضلعی‌هایی که در این طرح به کار رفته‌اند در محور شرق و غرب متقارن بوده و شامل نقش و نگارهایی هستند که در طبیعت نیز به وفور یافت می‌شوند. تقارن این میدان در پلان هوایی طرح‌هایی شبیه برگ گیاهان یا پوست حیوانات را در ذهن تداعی می‌کند. این فضای سبز به صورت چهار تپه سرسبز و ‌بر اساس باغ‌سازی ایرانی طراحی شده است.

هندسه محوطه برج آزادی بر اساس هندسه و فرم نقوش زیر گنبد مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان و فرم آبنمای کنار برج، با الگوبرداری از آبنمای باغ فین کاشان طراحی شده است.

در این ساختمان، عناصر به صورت دو صفحه متقارن در ساختاری متقارن ساماندهی شده و در چهار طبقه توزیع شده‌اند. بدنه ساختمان نیز از سنگ سفید با شیارهایی به رنگ آبی فیروزه‌ای به‌عنوان کالبد اصلی، ساخته شده است. این بنا از چهار ستون عظیم تشکیل شده است که در بالا به هم متصل شده و چهار طاق را تشکیل می‌دهند. در طراحی این برج از سبک معماری دوران هخامنشی، ساسانی و صفوی با دیدگاهی مدرن الهام گرفته شده است. به عناون نمونه طاق بالایی نما به سبک اسلامی و طاق پایینی شبیه به طاق کسری طراحی شده است. ار تفاع این برج از سطح میدان ۴۵ متر بوده و بدنه اصلی آن از بتن مسلح و پوشش آن از ۲۵ هزار قطعه سنگ مرمر معادن جوشقان اصفهان در ۱۵ هزار شکل مختلف ساخته شده است. درب‌های اصلی برج آزادی از سنگ گرانیت همدان ساخته شده و بزرگ‌ترین آن‌ها حدود ۷ تن وزن دارد. سنگ‌های طبقه همکف و همچنین طبقات برج نیز از معدن مروارید کردستان استخراج شده‌اند.

محوطه برج آزادی در طبقات زیرین دارای سالن ایران‌شناسی، سینمای کوچک، سالن تشریفات، گذرگاه پیشینیان، تالار کهن یا همان موزه، تالار آینه، نگارخانه اقوام، نگارخانه بوستان، کتابخانه، سالن نمایش، راهروی فن‌آوری و پایگاه دانستنی‌ها است. بازدیدکنندگان از برج از طریق دو آسانسور یا طی کردن ۲۷۷ پله می‌توانند به طبقات برج نیز دسترسی پیدا کنند.

ورودی اصلی در این بنا ۵ متر پایین‌تر از سطح زمین قرار داشته و در بدنه حیاط آن به ترتیب، نگهبانی و بلیط فروشی در ضلع شمالی، سالن ایران‌شناسی و گذرگاه پیشینیان در ضلع شرقی و سالن تشریفات در ضلع جنوبی واقع شده است.

جهت آشنایی بازدیدکنندگان با ویژگی‌های اقلیمی، فرهنگی و اقتصادی استان‌های مختلف ایران، سالن ایران‌شناسی با امکانات دیداری و شنیداری شکل گرفته است. کف این سالن که ۱۱۲۲ متر مربع مساحت دارد با ماکتی متنوع از سرزمین ایران پوشانده شده که بازدیدکنندگان با قرار گرفتن بر روی نقاله‌ای بر روی نقشه به حرکت در می‌آیند. این نقشه دارای تصاویر حجمی و طرح‌های مختلف از مراکز تاریخی، مذهبی، صنعتی و برخی مناطق اقلیمی با تنوع جغرافیایی و فرهنگی کشور است.

در قسمت شمالی ماکت، آب‌نمایی با کاشی‌کاری و سنگ‌کاری بسیار زیبا به‌عنوان دریای خزر و در قسمت جنوبی حوضچه‌ای زیبا نشانگر خلیج‌فارس و بخشی از دریای عمان است. همچنین، آکواریوم بزرگی به ارتفاع ۲ متر در شمال نقشه و ۴ آکواریوم دیواری با انواع ماهی تزئینی نیز در این بخش وجود دارند. بازدیدکنندگان بر روی نقاله‌ای دیگر در مسیر بازگشت، بر روی ۴ پرده نمایش بزرگ، به طور همزمان فیلم‌هایی از آثار فرهنگی و صنایع دستی ایران را مشاهده می‌کنند.

این سالن که دارای دیوارهای بتنی سفید رنگ با تیشه‌کاری‌های حک شده است، محل برگزاری مراسم تشریفات سران فرهنگی کشورهای جهان و همچنین کنفرانس خبری است.

این بخش که در راهروی ورودی برج آزادی با فرم ویژه معماری و درب‌های سنگی قرار گرفته است، دارای ۴ ویترین بزرگ دیواری است که به صورت دوره‌ای در آن‌ها آثار باستانی و اشیا نفیس قرار داده می‌شود. این دالان که با نورهای کنترل شده طراحی شده است، فضاهای ارتباطی در معماری کهن ایران، دهلیزها و سردابه‌های قدیمی را تداعی می‌کند. در حال حاضر در این بخش به تبعیت از موزه، عروسک‌هایی از کشورهای مختلف به نمایش گذاشته شده است.

این بخش که تنها بخشی است که در زیر برج آزادی قرار دارد، دارای ۲۵ ویترین ثابت برای نمایش آثار موزه و اشیا نفیس است. چهار پایه برج در چهار گوشه این فضا واقع شده و دو دستگاه آسانسور و پله، به صورت متقارن در رئوس پلان این سالن قرار دارند. در حال حاضر در این بخش نمایشگاه عروسک‌های قدیمی ایرانی و عروسک‌های کشورهای مختلف به نمایش گذاشته شده‌اند. این نمایشگاه تا پایان شهریور ۹۷ ادامه دارد.

 

منبع : کجارو